🔤 Türkçe — Dil Bilgisi (Ses, Yapı, Sözcük Türleri)

1. Büyük ünlü uyumuna göre bir kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü bulunuyorsa sonraki hecelerde de kalın ünlü bulunur. Aşağıdakilerden hangisi kalın ünlülerden oluşan bir gruptur?

1. a, ı, o, u
2. e, i, ö, ü
3. a, e, ı, i
4. o, ö, u, ü

Türkçede kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler ise e, i, ö, ü'dür. (TDK Yazım Kuralları — Büyük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu))

2. Aşağıdaki eklerden hangisi büyük ünlü uyumuna aykırıdır (bu uyumu bozar)?

1. -yor
2. -lık
3. -cı
4. -den

-gil, -ken, -leyin, -mtırak ve -yor ekleri büyük ünlü uyumuna aykırıdır; örneğin 'geliyor' sözcüğü bu uyuma uymaz. (TDK Yazım Kuralları — Büyük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu))

3. Aşağıdaki Türkçe kökenli sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

1. kardeş
2. yol
3. çiçek
4. balık

'kardeş' sözcüğü ilk hecesinde kalın 'a', ikinci hecesinde ince 'e' bulundurduğu için büyük ünlü uyumuna uymayan Türkçe istisnalardandır (anne, elma, şişman gibi). (TDK Yazım Kuralları — Büyük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu))

4. Alıntı sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bu duruma örnektir?

1. gazete
2. kalem
3. kuzu
4. sabun

'gazete' alıntı bir sözcüktür; kalın 'a' ile ince 'e' ünlülerini bir arada bulundurur ve alıntı sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz (badem, model gibi). (TDK Yazım Kuralları — Büyük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu))

5. Küçük ünlü uyumuna göre düz bir ünlüden sonra hangi türde ünlü gelir?

1. Düz ünlü (a, e, ı, i)
2. Yalnızca yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü)
3. Yalnızca dar ünlü (ı, i, u, ü)
4. Yalnızca geniş ünlü (a, e, o, ö)

Küçük ünlü uyumuna göre düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra yine düz ünlü gelir; yuvarlaktan sonra ise dar yuvarlak (u, ü) veya düz geniş (a, e) gelir. (TDK Yazım Kuralları — Küçük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kucuk-unlu-uyumu))

6. Aşağıdaki Türkçe sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

1. yağmur
2. orman
3. gözlük
4. kömür

'yağmur' sözcüğünde düz 'a'dan sonra yuvarlak 'u' geldiği için küçük ünlü uyumuna uymaz (çamur, kabuk, kavun gibi istisnalar). (TDK Yazım Kuralları — Küçük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kucuk-unlu-uyumu))

7. Türkçedeki sekiz sert (tonsuz) ünsüz 'fıstıkçı şahap' ifadesiyle akılda tutulur. Bu ünsüzler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

1. ç, f, h, k, p, s, ş, t
2. b, c, d, g, ğ, j, l, m
3. a, e, ı, i, o, ö, u, ü
4. n, r, v, y, z, l, m, ğ

Türkçede sekiz sert ünsüz vardır: ç, f, h, k, p, s, ş, t; bunlar 'fıstıkçı şahap' ifadesiyle ezberlenir. (Ünsüz benzeşmesi — Vikipedi (tr.wikipedia.org/wiki/Ünsüz_benzeşmesi))

8. Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralına göre 'dolap' sözcüğüne '-da' bulunma eki geldiğinde sözcüğün doğru yazımı hangisidir?

1. dolapta
2. dolapda
3. dolabta
4. dolabda

Sert ünsüzle (p) biten sözcüğe 'd' ile başlayan ek gelince 'd' sertleşerek 't'ye döner: dolap+da → dolapta. (Ünsüz benzeşmesi — Vikipedi (tr.wikipedia.org/wiki/Ünsüz_benzeşmesi))

9. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) yoktur?

1. kitabın
2. kitapçı
3. açtı
4. seçkin

'kitabın' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi değil ünsüz yumuşaması vardır (p→b); diğerlerinde c→ç, d→t gibi sertleşme görülür. Doğru cevap ünsüz benzeşmesi bulunmayan seçenektir. (Ünsüz benzeşmesi — Vikipedi (tr.wikipedia.org/wiki/Ünsüz_benzeşmesi))

10. Ünsüz yumuşamasına göre sonunda 'k' bulunan bir sözcüğe ünlüyle başlayan ek geldiğinde 'k' ünsüzü hangi sese dönüşür?

1. ğ (g)
2. t
3. ç
4. b

Ünsüz yumuşamasında p→b, ç→c, t→d, k→ğ (bazen g) olur; örneğin renk+i → rengi, ekmek+i → ekmeği. (Ünsüz Yumuşaması — turkdilbilgisi.com / TDK yazım kuralları)

11. 'ağaç' sözcüğüne belirtme hâl eki '-ı' geldiğinde meydana gelen ses olayı ve sözcüğün yazımı hangisidir?

1. Ünsüz yumuşaması — ağacı
2. Ünsüz benzeşmesi — ağaçı
3. Ünlü daralması — ağıcı
4. Ünlü düşmesi — ağcı

Sonu 'ç' ile biten 'ağaç' sözcüğüne ünlüyle başlayan ek gelince ç→c yumuşar: ağaç+ı → ağacı (ünsüz yumuşaması). (Ünsüz Yumuşaması — turkdilbilgisi.com / TDK yazım kuralları)

12. Sonu geniş 'a, e' ünlüsüyle biten fiillere '-yor' eki geldiğinde bu ünlülerin daralarak ı, i, u, ü'ye dönüşmesine ne ad verilir?

1. Ünlü daralması
2. Ünlü düşmesi
3. Ünsüz türemesi
4. Ünlü türemesi

Ünlü daralmasında geniş a, e ünlüleri '-yor' ekinden önce daralır: başla-yor → başlıyor, de-yor → diyor. (Ses Olayları — Kunduz Ünlü Daralması / MEB ders materyali)

13. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ünlü daralması vardır?

1. anlamıyor
2. gelirim
3. bilgin
4. gülücük

'anlamıyor' sözcüğünde 'anla-' fiiline gelen olumsuzluk ekinin geniş 'a' ünlüsü '-yor' ekiyle daralarak 'ı'ya dönüşmüştür (anlama-yor → anlamıyor). Diğer seçeneklerde geniş ünlünün daraldığı bir '-yor' eki yoktur. (Ses Olayları — Kunduz Ünlü Daralması / MEB ders materyali)

14. İki ünlü yan yana gelemediği için araya giren kaynaştırma ünsüzleri dört tanedir ve 'yaşasın' sözcüğüyle akılda tutulur. Bu ünsüzler hangileridir?

1. y, ş, s, n
2. b, c, d, g
3. p, ç, t, k
4. l, m, n, r

Kaynaştırma ünsüzleri y, ş, s, n'dir; örneğin su+y+u, iki+ş+er, kapı+s+ı, o+n+u. (Ses Olayları — MEB ders materyali / dilbilgisi.net Ses Bilgisi)

15. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır?

1. kapısı
2. kitaplar
3. evden
4. gözlük

'kapısı' sözcüğünde 'kapı' ile iyelik eki '-ı' arasında iki ünlünün çakışmasını önlemek için 's' kaynaştırma ünsüzü girmiştir (kapı+s+ı). (Ses Olayları — MEB ders materyali / dilbilgisi.net Ses Bilgisi)

16. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde küçük ünlü uyumuna aykırılık bulunmaz, yalnızca ünsüz yumuşaması görülür?

1. kitabı
2. kavunu
3. çamuru
4. kabuğu

'kitabı' sözcüğünde yalnızca ünsüz yumuşaması (p→b) vardır; kavun, çamur, kabuk sözcükleri ise küçük ünlü uyumuna uymayan istisnalardır. (Ünsüz Yumuşaması — turkdilbilgisi.com; TDK Küçük Ünlü Uyumu (tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kucuk-unlu-uyumu))

17. Cümlenin ögeleri temel ögeler ve yardımcı ögeler olarak ayrılır. Aşağıdakilerden hangisi temel ögelerdendir?

1. Yüklem
2. Dolaylı tümleç
3. Zarf tümleci
4. Belirtili nesne

Temel ögeler yüklem ve öznedir; nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci yardımcı ögelerdir. Yüklemsiz cümle kurulamaz. (Cümlenin Ögeleri — dilbilgisi.net / sinavboard.com)

18. Bir cümlede işi, oluşu ya da hareketi yapanı bildiren, yükleme 'kim?' veya 'ne?' sorusuyla bulunan öge hangisidir?

1. Özne
2. Nesne
3. Dolaylı tümleç
4. Zarf tümleci

Özne, yüklemin bildirdiği işi yapan ya da olan ögedir ve yükleme sorulan 'kim/ne?' sorusuna cevap verir. (Cümlenin Ögeleri — dilbilgisi.net / sinavboard.com)

19. 'Öğrenciler ödevlerini akşam evde bitirdi.' cümlesinde 'akşam' sözcüğü hangi ögedir?

1. Zarf tümleci
2. Dolaylı tümleç
3. Belirtili nesne
4. Özne

'akşam' sözcüğü yükleme sorulan 'ne zaman?' sorusuna cevap verdiği için zamanla ilgili bir zarf tümlecidir. (Cümlenin Ögeleri — dilbilgisi.net / sinavboard.com)

20. 'Ali kitabı masaya bıraktı.' cümlesinde 'masaya' sözcüğü hangi ögedir?

1. Dolaylı tümleç
2. Belirtili nesne
3. Zarf tümleci
4. Özne

'masaya' sözcüğü '-e' yönelme eki almıştır ve yükleme 'neye/nereye?' sorusuyla bulunur; bu nedenle dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

21. 'Ayşe kitabı okudu.' cümlesinde 'kitabı' sözcüğü hangi ögedir?

1. Belirtili nesne
2. Belirtisiz nesne
3. Dolaylı tümleç
4. Zarf tümleci

'kitabı' sözcüğü belirtme hâl eki '-ı' aldığı için belirtili nesnedir; yükleme 'neyi?' sorusuyla bulunur. (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

22. 'Çocuk bahçede top oynuyor.' cümlesinde 'top' sözcüğü hangi ögedir?

1. Belirtisiz nesne
2. Belirtili nesne
3. Dolaylı tümleç
4. Özne

'top' sözcüğü belirtme hâl eki almamıştır ve yükleme 'ne?' sorusuyla bulunur; bu nedenle belirtisiz nesnedir. (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

23. 'Yorgun işçiler akşamüzeri fabrikadan yavaşça çıktı.' cümlesinde aşağıdaki ögelerden hangisi bulunmaz?

1. Nesne
2. Özne
3. Dolaylı tümleç
4. Zarf tümleci

Cümlede özne (yorgun işçiler), dolaylı tümleç (fabrikadan), zarf tümleci (akşamüzeri, yavaşça) ve yüklem (çıktı) vardır; ancak nesne yoktur çünkü 'çıkmak' geçişsiz fiildir. (Cümlenin Ögeleri — dilbilgisi.net / sinavboard.com)

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne kullanılmıştır?

1. Annem yemeği pişirdi.
2. Kuşlar gökyüzünde uçtu.
3. Biz parkta oturduk.
4. Yağmur sabaha kadar yağdı.

'Annem yemeği pişirdi.' cümlesinde 'yemeği' belirtme hâl eki '-i' aldığı için belirtili nesnedir; diğer cümlelerde nesne yoktur (geçişsiz fiiller). (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

25. 'Öğretmen sınıfa yeni konuyu anlattı.' cümlesinde 'sınıfa' sözcüğünün ögesi ve bunu bulduran soru hangisidir?

1. Dolaylı tümleç — kime/nereye?
2. Zarf tümleci — nasıl?
3. Belirtili nesne — neyi?
4. Özne — kim?

'sınıfa' sözcüğü '-a' yönelme eki almıştır ve yükleme 'kime/nereye?' sorusuyla bulunur; bu nedenle dolaylı tümleçtir. (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

26. 'Küçük kız evden okula hızla koştu.' cümlesinde 'evden' ve 'okula' sözcükleri sırasıyla hangi ögelerdir?

1. İkisi de dolaylı tümleçtir
2. İkisi de zarf tümlecidir
3. 'evden' zarf tümleci, 'okula' dolaylı tümleçtir
4. 'evden' özne, 'okula' nesnedir

'evden' (-den ayrılma eki) ve 'okula' (-a yönelme eki) sözcükleri yükleme 'nereden?' ve 'nereye?' sorularıyla bulunur; her ikisi de dolaylı tümleçtir. 'hızla' ise zarf tümlecidir. (Cümlenin Ögeleri — sinavboard.com / MEB özet materyali)

27. Bir sözcüğün parçalanamayan, anlamlı en küçük parçasına ne ad verilir?

1. Kök
2. Gövde
3. Çekim eki
4. Yapım eki

Kök, bir sözcüğün anlamlı olarak daha küçük parçalara ayrılamayan en küçük birimidir; kökün yapım eki almış hâline ise gövde denir. (Sözcükte Yapı — turkcemiz.net Kök-Ek / dopinghafiza.com)

28. Yapı bakımından Türkçe sözcükler kaça ayrılır ve bunlar hangileridir?

1. İkiye ayrılır: basit ve türemiş
2. Üçe ayrılır: basit, türemiş, birleşik
3. Dörde ayrılır: kök, gövde, ek, sözcük
4. İkiye ayrılır: ad soylu ve fiil

Sözcükler yapıca basit (yapım eki almamış), türemiş (en az bir yapım eki almış) ve birleşik (iki sözcüğün kalıplaşmasıyla oluşan) olmak üzere üçe ayrılır. (Sözcükte Yapı — sinavboard.com / dopinghafiza.com)

29. Sözcüğün anlamını değiştirerek yeni bir sözcük türeten ek aşağıdakilerden hangisidir?

1. Çekim eki
2. Hâl eki
3. Yapım eki
4. İyelik eki

Yapım eki, eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek yeni (türemiş) bir sözcük oluşturur; çekim eki ise anlamı değiştirmez. (Sözcükte Yapı — dopinghafiza.com / cokbilgi.com Çekim ve Yapım Ekleri)

30. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapı bakımından basit bir sözcüktür?

1. Gözlükçü
2. Kitaplık
3. Evler
4. Bilgisayar

'Evler' yalnızca çokluk çekim eki aldığı için basit sözcüktür; çekim eki sözcüğü türemiş yapmaz. Diğerleri yapım eki almıştır ya da birleşiktir. (Sözcükte Yapı — dopinghafiza.com / cokbilgi.com Çekim ve Yapım Ekleri)

31. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türemiş bir sözcüktür?

1. Kalemler
2. Yazıcı
3. Buzdolabı
4. Çayı

'Yazıcı' sözcüğü 'yaz-' köküne '-ıcı' yapım eki gelerek türemiştir; 'kalemler' ve 'çayı' yalnızca çekim eki almıştır, 'buzdolabı' ise birleşik sözcüktür. (Sözcükte Yapı — dopinghafiza.com / sinavboard.com)

32. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi birleşik bir sözcüktür?

1. Gözcü
2. Hanımeli
3. Sözlük
4. Kitaplar

'Hanımeli' iki sözcüğün (hanım + eli) kalıplaşarak birleşmesiyle oluşan birleşik bir bitki adıdır; diğerleri türemiş veya basit sözcüklerdir. (Sözcükte Yapı — sinavboard.com / dopinghafiza.com)

33. Kökün yapım eki almış hâline ne ad verilir?

1. Ek
2. Gövde
3. Zamir
4. Ünlem

Gövde, bir kökün yapım eki alarak genişlemiş hâlidir; örneğin 'göz' kök iken 'gözlük' bir gövdedir. (Sözcükte Yapı — turkcemiz.net Kök-Ek / dopinghafiza.com)

34. 'Görüşmek' sözcüğünün kökü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Görüş-
2. Gör-
3. Görü-
4. Görüşme-

Sözcüğün parçalanamayan anlamlı en küçük parçası olan kök 'gör-' fiil köküdür; '-üş' ve '-me' ekleri bu köke eklenmiştir. (Sözcükte Yapı — turkcemiz.net Kök-Ek / dopinghafiza.com)

35. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yapım eki kullanılmamıştır?

1. Susuz
2. Kitapçı
3. Ağaçtan
4. Tuzlu

'Ağaçtan' sözcüğündeki '-tan' ayrılma (çıkma) hâli çekim ekidir; diğerleri (-suz, -çı, -lu) yapım ekidir ve türemiş sözcük oluşturur. (Sözcükte Yapı — dopinghafiza.com / cokbilgi.com Çekim ve Yapım Ekleri)